TYT Matematik: Problemler ve Kurulum Mantığı

Never Forget Eğitim Ekibi · Eylül 2026 · 9 dakika okuma

TYT Matematik'te problemler her yıl 8-10 soruyla en geniş başlıktır. Konu bilgisi az, kurulum becerisi çoktur: soruyu okuyup doğru denklemi kurabilen öğrenci, işlem tarafında zorlanmaz. Bu rehberde problem tiplerini, her tipin kurulum kalıbını ve sınavda zaman kazandıran yaklaşımları ele alıyoruz.

Problemler aynı zamanda en çok net kaybettiren başlıktır; çünkü yanlış kurulan bir denklem doğru işlemle de yanlış sonuç verir. Bu yüzden hız değil, önce kurulum doğruluğu çalışılmalıdır.

TYT'de problemler nasıl çıkıyor?

Son yılların TYT sınavlarında problemler şu tiplerde yoğunlaşıyor:

Görüldüğü gibi soruların çoğu kolay-orta bandında. Zoru bırakıp kolayı toplamak, bu başlıkta doğrudan net demektir.

Kurulum kalıpları: hangi tipte ne kurulur?

Yaş problemleri

Bugünkü yaşı x al. Geçmiş için x − t, gelecek için x + t yaz. İki kişinin yaş farkı hiç değişmez — bu, çoğu soruyu tek satırda bitiren bilgidir.

Hareket problemleri

Temel bağıntı yol = hız × zaman. Aynı yolu farklı hızlarla giden iki durumda yolu eşitle. Ters yönde hareket varsa hızlar toplanır, aynı yönde ise çıkarılır.

İşçi-havuz problemleri

Bir işi a günde bitiren işçinin bir günlük işi 1/a'dır. Birlikte çalışmada günlük işler toplanır: 1/a + 1/b = 1/x.

Karışım problemleri

Karışımda korunacak şey saf madde miktarıdır. Yüzdeleri değil, miktarları topla; sonra yeni yüzdeyi hesapla.

Sık yapılan hatalar

• Bilinmeyeni yanlış seçmek: Sorunun sorduğu değeri değil, denklemi en sadeleştiren değeri x seç.
• Birim karıştırmak: Hızda km/sa ile dakikayı aynı denkleme sokmak en sık net kaybıdır.
• Yüzdeyi yanlış tabana uygulamak: "%20 zam sonrası %20 indirim" başa döndürmez; taban değişmiştir.
• Sonucu kontrol etmemek: Bulduğun değeri soru metnine geri koy; 10 saniyede yanlışı yakalarsın.

Örnek soru tipleri

Tip 1 — Yaş

Bir baba ile oğlunun yaşları toplamı 50'dir. 5 yıl sonra babanın yaşı oğlunun yaşının 3 katı olacaktır. Babanın bugünkü yaşı kaçtır?

Çözüm: Oğul x, baba 50 − x.
(50 − x) + 5 = 3(x + 5) → 55 − x = 3x + 15 → 4x = 40 → x = 10.
Baba bugün 40 yaşındadır.

Tip 2 — İşçi

Bir işi A 12 günde, B 6 günde bitiriyor. Birlikte kaç günde biter?

Çözüm: 1/12 + 1/6 = 1/12 + 2/12 = 3/12 = 1/4 → 4 gün.

Tip 3 — Karışım

%20'lik 400 g tuzlu suya 100 g saf tuz eklenirse karışım yüzde kaç olur?

Çözüm: Saf tuz = 80 g, eklenince 180 g. Toplam kütle 500 g. 180/500 = %36.

İlgili konular

Problemler tek başına çalışılmaz; aşağıdaki konular kurulum tarafını besler. Konu haritamızdaki başlıklar:

• Üslü-Köklü Sayılar
• Mutlak Değer
• Birinci Derece Denklem-Eşitsizlik
• İkinci Derece Denklem-Eşitsizlik
• Trigonometrik Oranlar
• Denklem ve Bağıntı Kurma
• Denklem Çözme
• Denklemler ve Denklem Sistemleri
• Oran ve Orantı
• Rasyonel Sayılarla Denklem Çözme