AYT Biyoloji: Kalıtım (Mendel) Soruları
Never Forget Eğitim Ekibi · Eylül 2026 · 9 dakika okuma
Kalıtım, AYT Biyoloji'nin en çok soru getiren başlığıdır ve
soruların büyük kısmı hesaplamaya dayanır. Ezber az, mantık çoktur: çaprazlamayı
doğru kuran öğrenci sonucu tabloda görür.
Bu rehberde Mendel çaprazlamalarını, kan grubu ve eşeye bağlı kalıtımı ve
soy ağacı okuma mantığını ele alıyoruz.
Temel kavramlar
- Gen / alel: Bir karakteri belirleyen birim; alel o genin
farklı biçimidir.
- Homozigot / heterozigot: İki alel aynıysa homozigot (AA, aa),
farklıysa heterozigot (Aa).
- Genotip / fenotip: Genotip gen dizilimi, fenotip dışa yansıyan
özelliktir.
- Baskın / çekinik: Heterozigotta görünen alel baskındır;
çekinik özellik yalnız homozigotta ortaya çıkar.
Monohibrit ve dihibrit çaprazlama
Monohibrit (tek karakter): Aa × Aa çaprazlamasında
genotip oranı 1 AA : 2 Aa : 1 aa, fenotip oranı
3 baskın : 1 çekinik'tir.
Dihibrit (iki karakter): AaBb × AaBb çaprazlamasında fenotip oranı
9 : 3 : 3 : 1'dir. Bu oran, iki karakterin bağımsız açılımından gelir.
| Çaprazlama | Fenotip oranı |
|---|
| Aa × Aa | 3 : 1 |
| Aa × aa | 1 : 1 |
| AA × aa | Tümü baskın |
| AaBb × AaBb | 9 : 3 : 3 : 1 |
Sınav taktiği: Dihibritte 16'lık tablo çizmek yerine
her karakteri ayrı monohibrit gibi çöz, sonra olasılıkları çarp. Süre yarıya iner.
Kan grupları ve eşeye bağlı kalıtım
Kan grubu: A ve B alelleri birbirine eş baskın, ikisi de O'ya
baskındır. AB grubu eş baskınlığın klasik örneğidir. 0 grubu yalnız OO genotipinde
görülür — bu, soy ağacı sorularında en çok işe yarayan bilgidir.
Eşeye bağlı kalıtım: Renk körlüğü ve hemofili genleri X kromozomu
üzerindedir. Erkekte tek X olduğu için çekinik alel doğrudan ortaya çıkar; bu yüzden
bu hastalıklar erkeklerde daha sıktır. Anne taşıyıcıysa oğulların %50'si hastadır.
Sık yapılan hatalar
- Fenotip ile genotip oranını karıştırmak: Aa × Aa'da genotip
1:2:1, fenotip 3:1'dir.
- Eş baskınlığı baskınlık sanmak: AB kan grubunda iki alel de
ifade edilir, biri diğerini örtmez.
- Eşeye bağlı soruda anneyi atlamak: Oğulun X'i her zaman
anneden gelir.
- Olasılıkları toplamak: Bağımsız karakterlerde olasılıklar
çarpılır, toplanmaz.
İlgili konular
Kalıtım öncesinde hücre bölünmesi ve kromozom bilgisi oturmalı. Konu haritamızdan:
- Hücre Bölünmeleri
- Kalıtım
- Genetik Kod
- Genetik Mühendisliği
- Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji
- Yaşam Bilimi
- Hücre
- Canlılar Dünyası
- Ekosistem
- İnsan Fizyolojisi
Bu konuda takıldıysan: Never Forget'te
Özel Ders Bul ile
şehrine, branşa ve bütçene göre öğretmen arayabilirsin — online ya da yüz yüze.
Aracı yok; ücreti doğrudan öğretmenle konuşursun.